ابواسحاق ابراهیم بن ادهم بن منصور بن یزید بن جابر (یا عامر بن اسحاق) تَمیمی عِجْلی بلخی، عارف و زاهد معروف سده ۲ق/۸م است. وی از حاکمان بلخ بود که به خاطر حوادثی از بساط شاهانه کناره گرفته و توبه نمود و دنبال تحصیل علم و حدیث رفت و از محضر بزرگانی همچون امام باقر (علیه‌السّلام) و دیگر راویان استفاده نموده است.

اِبراهیم بن اَدهَم (۸۰-۱۶۱ق) از عارفان بزرگ و معاصر سه تن از امامان شیعه، یعنی امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) است. نام او در کتب رجالی متقدم شیعی ذکر نشده است، اما برخی او را از شیعیان صوفی دانسته‌اند.

ابراهیم ادهم، از عارفان و زاهدان مشهور صدر اسلام و از طبقه اول صوفیه است که درباره مدفن او اختلاف بسیاری است، قبر او را در بغداد، شام، لبنان، جزیره‌ای از بلاد روم، سوقین از قلعه‌های روم و دو منطقه در کشور عراق یکی در شهر قره‌تپه و دیگری در تلعفر گزارش کرده‌اند. کنیه و نسب او را چنین گفته‌اند: «ابواسحاق ابراهیم بن ادهم ابن منصور» او از طایفه بنی‌عجل، شاخه‌ای از قبیله عربی بنی‌تمیم، بوده است.


گویند او از امیرزادگان بلخ بود که بر اثر تحول روحی و معنوی، به وادی عرفان و سیر و سلوک، کشیده شد. برخی از صوفیان و نویسندگان متاخر شیعه، از ارتباط ابراهیم ادهم با ائمه شیعه (علیهم‌السّلام) و حضور وی به خدمت برخی از آنها، سخن گفته‌اند.

در تاریخ و چگونگی وفات ابراهیم ادهم، میان مورخان و اصحاب تراجم، اختلاف‌نظر وجود دارد. سال وفات او را به اختلاف، ۱۶۱ یا ۱۶۲ ه. ق، گفته‌اند.

و در زمان فریدالدین عطار (عطار نیشابوری) به نوعی بوده است که وی می‌گوید: «نقل است که چون عمرش به آخر رسید ناپیدا شد، چنانکه به تعیین، خاک او پیدا نیست. بعضی گویند در بغداد است و بعضی گویند در شام است، و بعضی گویند آنجاست که شهرستان لوط پیغمبر ـ علیه‌السیلام ـ به زمین فرو رفته است و او در آن‌جا گریخته است از خلق و هم آن‌جا وفات کرده است»


ابونعیم اصفهانی نقل کرده است که او در جریان یک غزوه دریایی در جزیره، درگذشت و سپس به شهر صور (از شهرهای ساحلی جنوب لبنان)، انتقال داده شد و حتی راوی، تاکید کرده که قبر وی را در صور، دیده است.


ابن‌عساکر نیز نقل کرده است او در غزوه‌ای دریایی (علیه امپراتوری بیزانس)، شرکت داشته و طی آن، به بیماری شکم، از دنیا رفته و در جزیره‌ای از بلاد روم، دفن شده است، او براساس نقل قولی از بخاری، مدفن ابراهیم ادهم را «سوقین»، از قلعه‌های روم، ذکر کرده است.


با وجود این اقوال، زیارتگاه‌های دیگری نیز در برخی کشورهای اسلامی، به ابراهیم ادهم، منسوب است.

در عراق نیز افزون‌ بر زیارتگاه منسوب به وی در قره‌تپه، زیارتگاه دیگری در «تلعفر»، به وی منسوب است. این زیارتگاه، شامل اتاق سنگی گنبدداری است که در مسجد فتح (عکریش)، قرار دارد.

وفات او را ابن عساکر از قول محمد بن اسماعیل بخاری ۱۶۱ق/۷۷۸م گفته و بستی، سمعانی ذهبی ابن ملقّن، ابن اثیر و کتبی نیز همین سال را ذکر کرده‌اند.

ابوالفداء مزّی ابن کثیر ابن عماد و ابن حجر مرگ او را در ۱۶۲ق/۷۷۹م دانسته‌اند. ابن عساکر نیز سال اخیر را درست دانسته است. سال ۱۴۰ ه.ق در عراق یا بلاد روم و یا شام که ابن خلکان ذکر کرده و سال‌های ۱۶۳ و ۱۶۶ که کسان دیگر گفته‌اند این نظر اخیر را می‌توان با گفته محمد بن کناسه ( شاعر عصر عباسی) خواهرزادۀ ابراهیم ادهم مربوط دانست که در قصیده‌ای در مدح خال خود به «جَدَث الغربی» یعنی گورستان ناحیۀ «غربی» که در شمال مصر و غرب دلتای رود نیل واقع است، اشاره می‌کند. در سدۀ ۷ و ۸ق/۱۳ و ۱۴م مردمان شام و فلسطین مقبرۀ ابراهیم ادهم را در شهر جبله می‌دانستند و ابن بطوطه، ابوالحسن هروی در کتاب الاشارات الی معرفه الزیارات قبر او را در جبله لبنان زیارت کرده است.


پیش از ابن بطوطه، ابوالحسن هروی در کتاب الاشارات الی معرفه الزیارات قبر او را در جبله بر ساحل دریا گفته و در جای دیگر از همین کتاب، به قریۀ کَفَر بَریک که تربت لوط را نیز در آن می‌دانستند، اشاره کرده، ولی گفته است که درست همان جبله است

به گفتۀ ابن بطوطه در شهر بلخ تا زمان او خانۀ ابراهیم ادهم را مردمان می‌شناخته‌اند و او خود به زیارت آن رفته است. این اختلافات ظاهراً از همان اوائل پیدا شده و موجب گردیده است که ابن جوزی به وجود دو ابراهیم ادهم قائل شود

عده ای از هموطنان مزار شیخ (شاه) ابراهیم ادهم را روستای مزار شاه (شهرستان راور استان کرمان) میدانند که از سه طرف مناطق کوهپایه و راور و شهداد احاطه شده است. در مزار شاه علاوه بر آرامگاه شاه سلطان ابراهیم ادهم آرامگاهی دیگر منسوب به پیغمبر لوت وجود دارد که اهالی منطقه ارادت خاصی به آنها دارند و روایات زیادی بین اهالی می باشد.

عده ای از هموطنان آرامگاه شیخ ابراهیم ادهم را در شهرستان اقلید استان فارس میدانند!!! (به نقل از یکی از هموطنان شهرستان اقلید: اداره اوقاف مقبره ایشان را شروع به بازسازی نمودند و در حال حاضر سنگ قبر ایشان را از شهرستان اقلید به موزه سنگ در شیراز در خانقاه هفتنان انتقال داده اند)

و در شهرستان نیشابور خراسان رضوی مزار شیخ ابراهیم ادهم را روستای هفت غار میدانند!!!

و در شهرستان نهبندان خراسان جنوبی مزار شیخ ابراهیم ادهم را روستای طارق میدانند!!!